حاج ملا هادي السبزواري

148

شرح مثنوى

فصوص و هو الكون كلَّه و هو الواحد الذى قام كونى بكونه و إذا قلت يغتذى فوجودي غذائه و به نحن نحتذى . ( ( 2356 ) ) آن يكى را نعمت و كالا دهند * وين دگر را بر سر آتش نهند ن 117 5 - ك 48 22 آن يكى را : اين دو مصراع استفهام انكارى است . به دليل قولش كه : آتشش سوزد . . . ( ( 2357 ) ) فقر فخرى از گزاف است و مجاز * نى هزاران عزّ پنهان است و ناز ن 117 7 - ك 48 23 فقر فخرى : قول پيغمبر است كه اَلفَقرُ فَخرى . ( 1 ) عزّ پنهان است : فقر حقيقى به حق تقوم وجود عبد و صفات و حول و قوت اوست به وجود حق تعالى و مولاى حقيقى و به صفات و قوّت و قدرت او . و از كلمات عرفاست كه اِذا جاوَزَ الشَّيْءُ حَدَّه اِنعَكَسَ ضِدَّه پس هر گاه فقر حقيقى به نهايت رسيد غناى حقيقى است و عبوديت حقيقى به كمال رسيد مولويت تحقيقى است . در حديث است كه اَلعُبُودِيَّةُ جَوهَرَةٌ كُنهُهَا الرُّبُوبِيَّةُ . ( 2 ) ( ( 2373 ) ) امتحان كن فقر را روزى دو تو * تا به فقر اندر غنا بينى دو تو ن 118 6 - ك 48 34 روزى دو : يعنى دو روز . تا به فقر اندر : تا اندر فقر . دو تو : دو لا . ( ( 2376 ) ) صد هزاران جان تلخى كش نگر * همچو گل آغشته اندر گل شكر ن 118 9 - ك 48 36 كش : به فتح اول . نيكو و خوش . ( ( 2384 ) ) كى بود آواز لحن و زير و بم * از براى گوش بىحس اصم ن 118 17 - ك 49 3 اصم : كر . ( ( 2385 ) ) مشك را بىهوده حق خوش دم نكرد * بهر حس كرد او پى اخشم نكرد ن 118 18 - ك 49 3 اخشم : آن كه شامّهء او باطل شده . ناى را حق بىهده خوش دم نكرد بهر انس آمد پى اهرم نكرد ن ندارد - ك 49 4 ناى : مىشود مراد نى باشد و مىشود ناى گلو باشد . اهرم : اگر فارسى باشد ، چوبى است كه هريسه را به آن كوبند . يعنى بهر اُنس ( به ضم ) و

--> ( 1 ) - سفينة البحار ، ج 2 ، ص 378 . ( 2 ) مصباح الشريعة ، فقره صدم .